Pekela: strokarton en een lint aan het diep
In 1599 begon de Pekelder Compagnie het veen langs de Pekel A af te graven. In 1635 kwam het gebied in handen van de stad Groningen, die het planmatig liet ontginnen met het Pekelder Hoofddiep als ruggengraat. Langs dat diep ontstond een lint met woonhuizen, boerderijen, brouwerijen, scheepswerven en molens, en de turfschepen voeren van hier naar Holland en Noord-Duitsland. Het Kapiteinshuis in Nieuwe Pekela vertelt nog over die tijd.
Vanaf 1875 werd Oude Pekela een centrum van de strokartonindustrie: tot 1913 verrezen er negen fabrieken, met namen als Ceres, Union, Britannia en De Kroon. Rond die fabrieken kwamen tientallen arbeiderswoningen van het krimpjestype. In de tweede helft van de twintigste eeuw sloten de fabrieken een voor een; alleen De Kroon maakt nog karton. Nieuwe Pekela bleef meer een boerendorp, met Oldambster boerderijen aan de stille oostkant van het diep.
Sinds 1990 vormen de twee dorpen samen de gemeente Pekela. Oude Pekela telt bijna 3.700 woningen, Nieuwe Pekela ruim 2.100. In Nieuwe Pekela is een derde van de huizen van vóór 1945 en staat de helft vrij; Oude Pekela heeft meer rijtjes en de helft van de woningen komt uit de jaren 1945 tot 1985 (CBS).