Een veenkolonie aan het Winschoterdiep
De naam Hoogezand komt van de Hooge Sandt, een zandrug in het veen. Vanaf 1618 liet de stad Groningen het Winschoterdiep graven om turf af te voeren, en langs dat water ontstonden Hoogezand en Sappemeer. Sappemeer gold zelfs als het eerste centrum van de Groninger Veenkoloniën. Rond 1850 waren de twee plaatsen aan elkaar gegroeid; in 1949 werden ze één gemeente en sinds 2018 horen ze bij Midden-Groningen.
Na de turf kwamen de schepen en de fabrieken. In 1860 telde Hoogezand 52 zeeschepen, gebouwd op werven langs het diep. Later trok de scheepsbouw naar Foxhol, Martenshoek en Westerbroek, waar het water breder was. Er kwamen strokartonfabrieken, en in Foxhol begon W.A. Scholten in de jaren 1840 zijn eerste aardappelmeelfabriek. In de jaren vijftig werd het Winschoterdiep naar het noorden verlegd; het oude diep is in de jaren zestig gedempt.
Hoogezand telt ruim 11.000 woningen. Meer dan de helft is gebouwd vóór 1975, bijna een derde zelfs in de tien jaar tussen 1965 en 1975. Sappemeer is ouder: daar stamt bijna een derde van de woningen van vóór 1945 (CBS, 2025).